Genç Sosyal Politikacıların Buluşması

Gündem:

İstihdam Teşvikleri Etkili mi?

Ayrıca Bakınız: Recep Kapar, Aktif İşgücü Piyasası Politikaları, Prof. Dr. Toker Dereli'ye Armağan, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C.55, S. 1 (2006).

 

Recep Kapar, Sosyal Korumanın İşgücü Piyasasına Etkisi, Birleşik Metal İşçileri Sendikası Yayını, İstanbul, 2005, s. 175-177'den alınmıştır

" (.......) 

e. Ücret ve İstihdam Destekleri

Bir çok OECD ülkesinde işverenlere uzun süreli işsizleri veya özel belirli gruplarda yer alan işsizleri istihdam ettikleri için destekler sağlanmaktadır. Ücret ve istihdam destekleri işgücü piyasasının istem yanını düzenleme amacındadır ve işverenlere yaratıkları yeni istihdam çerçevesinde işe aldıkları işsizler dikkate alınarak verilmektedir. Programların temel amacı işletmelerin bir başka anlatımla, işverenlerin istihdam kararları üzerinde etkili olmaktır. Aktif programlar kapsamındaki bu destekler özellikle uzun süreli işsizlerin, gençlerin ve işsizliğin yoğun olduğu bölgelerdeki işsizlerin, dışlanmışların istihdamını kolaylaştırmak, işgücü piyasası ile bağlarını güçlendirmek için uygulanır. Sağlanan desteklerle bu özel işsiz gruplarında yer alanların istihdamının artması beklenmektedir[1].

Programın temel niteliği işletmeye belirli nitelikleri taşıyan işsizleri istihdam etmesi karşılığında belirli bir süre finansal destek verilmesine dayanmaktadır. İşletmeye sağlanan bu ödeme desteğine bağlı olarak, işletmenin aktif program çerçevesinde özellikleri belirlenmiş işsizleri öncelikle istihdam etmesi beklenmektedir[2]. İşletmeye ödenen destekler, işletmenin işgücü maliyetini azaltmayı ve azaltılan işgücü maliyeti nedeniyle istemi, yani istihdamı arttırmayı denemektedir.

Uygulamada ücret ve istihdam destekleri çok farklı biçimler alabilmektedir. Ancak, destekler halihazırda işletmede çalışanlar için sağlanmamaktadır. İşletme program uygulamaya konulduktan sonra program kapsamında yer alan işsizleri istihdam etmesiyle işsiz başına destek almaktadır. Devlet destek kapsamında işletmelere yeni istihdam ettiği işsizin ücretinin tümünü ya da bir kısmını ödeyebilmektedir. Bunun dışında destekler vergi indirimleri, sosyal güvenlik katkı oranının azaltılması ya da katkıdan muaf tutulma gibi biçimlerde alabilmektedir.

Fransa’da program kapsamındaki işsizlerin istihdamın izleyen iki yıl süresince asgari ücret üzerinden işgücü maliyetinin yüzde 43’ü işletmeye devlet tarafından destek olarak ödenmektedir. Hollanda ve İtalya’da olduğu gibi çok sayıda ülkede işveren özel işsizi gruplarında yer alan işsizleri veya işsizliğin yoğun olduğu bölgelerdeki işsizleri istihdam ettiğinde, yarattığı bu istihdamın yüklediği sosyal güvenlik katkısının tümünden ya da önemli bir kısmından muaf tutulmaktadır[3]. ABD’de ise iki yıllık bir süre için ücretin yarısını, İngiltere’de ise 6 ay boyunca ücretin ve mesleki eğitim masraflarının tümünü devlet destek olarak işletmeye ödemektedir[4].

Programların etkileri üzerine yapılan araştırmalar çoğu durumda olumsuz sonuçların doğduğunu ortaya koymaktadır. Programlar istihdam edilen işsiz başına çok fazla maliyet gerektirmektedir. Destekler amacına ulaşmada yetersiz kalmaktadır. Destekler, program kapsamının dışında kalan normal koşullarda düzenli çalışanların işten çıkarılmasına yol açabilmektedir. Bir başka ifade ile, normal işlerde bir azalmaya neden olmaktadır[5]. Ücret ve istihdam desteklerinin bir başka önemli sonucu etkisizliktir. Uygulanan ülkeler bağlamında bir genelleme yapılırsa, programa katılanların ortalama yarısından fazlası programa katılmasalar dahi, gene de istihdam edilebilecekleri tahmin edilmektedir[6].

Aynı zamanda program kapsamında yer alan işsizlerin istihdamı teşvik edilmesi, program kapsamında yer almayan işsizlerin istihdamını güçleştirmektedir. İşverenler desteklerden yararlanmak için yalnızca program kapsamında yer alanları işe alabilmektedir. Bir diğer olumsuz sonuç ise, program kapsamındaki çalışan için işletmeye verilen desteğin süresi bitince, işveren çalışanı işten çıkararak, yerine yine program kapsamındaki bir başka işsizi istihdam edebilmekte ve desteklerden tekrar yararlanmaktadır[7].

Doğrudan istihdam yaratmaya dayalı kamu çalışma programlarının sonuçlarına ilişkin dikkatli yorumlar yapılmasına rağmen, dolaylı iş yaratmayı amaçlayan ücret ve istihdam destekleri konusunda tam bir kötümserlik oluşmuştur. İstihdamı en zor gruplarda yer alan işsizlerin uzun dönemde sorunlarına kalıcı çözümler üretmekten uzak olduğu belirtilmektedir. Gerçekten, Almanya’da 1982 yılında uygulanan programda uzun dönemli işsizleri, yaşlı işsizleri, mesleki vasfı olmayan genç işsizleri istihdam eden işletmelere istihdamın ilk döneminde ücret maliyetlerinin yüzde 80’i devlet tarafından destek olarak verilmiştir. Ancak, bu kadar yüksek destek miktarına rağmen uzun dönemli, yaşlı ve kadın işsizlere istenildiği gibi ulaşılamamıştır. İşverenler destek miktarının işgücü maliyetinin tamamından fazla olsa bile, bu gruplarda yer alanların istihdam edilebilmesinin çok güç olduğunu ifade etmişlerdir. Fransa ve İngiltere’deki bazı uygulamalarda işverenler desteklere rağmen bu grupları işe almada isteksiz davranmaktadır[8]. " (.......)

---

---

Kaynakça

COSTELLO Anne-LEVIDOW Les, “Flexploitation Strategies: UK Lessons for Europe”, For Humanity Against Neo-liberalism, London Committee, the Second Intercontinental Encuentro for Humanity Against Neoliberalism, Madrid, 1997.

ERHEL Christine vd., “Job Opportunities for the Hard-to-place”, (içinde) International Handbook of Labour Market Policy and Evaluation, Edit: Günter SCHIMID vd., Edward Elgar, Cambridge, 1996, s.270-306.

DAR Amit-TZANNATOS Zafiris, “Active Labor Market Programs: A Review of The Evidence from Evaluations”, Social Protection Department Working Paper, World Bank, Washington, 1999.

FAY Robert G., “Enhancing the Effectiveness of Active Labour Market Policies: Evidence from Programme Evaluations in OECD Countries”, Labour Market and Social Policy Occasional Papers No. 18, Organisation for Economic Co-peration and Development, Paris, 1999.

MARTIN John P., "What Works Among Active Labour Market Policies: Evidence from OECD Countries’Experıences", Labour Market and Social Policy Occasional Papers No. 35, Organisation for Economic Co-peration and Development, Paris, 1998.

MEAGER Nigel-EVANS Ceri, "The Evaluation of Active Labour Market Measures for the Long-term Unemployment", Employment and Training Papers No. 16, International Labour Office, Geneva, 1998.

OECD, Employment Outlook 1993, Active Labour Market Policies: Assessing Macroeconomic and Microeconomic Effects. http://www.oecd.org/dataoecd/59/23/2485416.pdf (10.08.2002)

OECD, "Labour Market Policies: New Challenges Policies for Low-paid Workers and Unsikilled Job Seekers", Meeting of the Employment, Labur and Social Affairs Comitte, Organisation for Economic Co-peration and Development, Paris, 1997.